آورد ، خداوند نيز توفيق و عنايتش را نصيبش مىكند . ( و نسأله لمنّته تماما و بحبله اعتصاما ) منت خداوند بر بندگانش همان نعمت‌هايش است و ريسمانش ، دين و شريعتش است . از خداوند خواسته مىشود كه سلامت در دين و آگاهى به ما عطا كند . ( و نشهد أن محمدا صلّى اللّه عليه و آله عبده و رسوله ، خاض إلى رضوان اللّه كل غمرة و تجرع فيه كل غصة ) خانواده پيامبر صلّى اللّه عليه و آله پيش از بعثت ، نيرومند و ثروتمند بود . هنگامى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از سوى خداوند مبعوث شد عليه او شوريدند و آن حضرت از آنان و ديگران آزارهاى فراوان ديد و تهمت‌هاى زياد به او زدند و او را ساحر و شاعر و ديوانه ناميدند . ديوانگى او از نظر آنان اين بود كه پيشنهاد مالى آنان را در برابر دست كشيدن از پيامبرى نپذيرفته بود . ابو جهل ، ابو سفيان و ابو لهب از سخت‌ترين دشمنان آن حضرت بودند . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله در راه تبليغ دين بردبارى مىكرد و همه سختىها را به جان مىخريد . آنان سفيهان را در پى حضرت مىفرستادند تا او را سنگ بزنند و خون از بدنش جارى سازند ؛ اما ايشان در برابر مىفرمود : « خدايا قومم را هدايت كن كه آنان نمىدانند . » « 1 » ( فإنهم الضالون المضلون ) آنان همانند يك بيمارى واگيردار هستند كه خود فاسد بوده و ديگران را نيز فاسد مىكنند . ( و الزالون المزلون ) عطف تفسير بر بند گذشته است . ( يتلونون ألوانا ) آنان هزار چهره و زبان دارند ( و يفتنون أفتنانا ) و شيوه‌هاى گوناگون نيرنگ و فريب را به‌كار مىبرند . ( و يعمدونكم بكل عماد ) اگر به آنها بدبين شويد ، شما را به شيوه‌هاى گوناگون قانع مىكنند . ( و

--> ( 1 ) . فتح البارى : 12 / 250 ؛ مجمع البيان : 2 / 386 .